IOC voert verplichte SRY-gentest in: transvrouwen uitgesloten van de Spelen van 2028

Het Internationaal Olympisch Comite maakte op 26 maart 2026 bekend dat de vrouwenonderdelen op de Spelen van Los Angeles in 2028 voorbehouden zijn aan biologische vrouwen, vast te stellen met een eenmalige genetische test op het SRY-gen. Daarmee kiest het IOC voor het strengste criterium dat een internationale sportorganisatie tot nu toe heeft ingevoerd, en maakt het einde aan de onduidelijkheid die na de koerswijziging van 2025 nog bestond over de vraag hoe de bescherming van de vrouwencategorie concreet zou worden getoetst.

Wat de SRY-test precies meet

Het SRY-gen (Sex-determining Region Y) ligt op het Y-chromosoom en zet in een vroeg stadium van de embryonale ontwikkeling de aanmaak van testis aan. Bij zowat alle mensen met een XY-genotype is dit gen aanwezig en actief; het is daarmee al decennia de meest gebruikte moleculaire marker om een XY-chromosomenpatroon vast te stellen, onder meer in forensisch en prenataal onderzoek. Het IOC gebruikt de test niet om hormoonwaarden of fysieke prestaties te meten, zoals eerdere reglementen deden met testosteron, maar om eenmalig en definitief het chromosomale geslacht vast te leggen. Atletes die willen uitkomen in een vrouwenonderdeel in Los Angeles moeten die test doorlopen; wie een Y-chromosoom met een actief SRY-gen heeft, wordt niet toegelaten tot de vrouwencategorie.

Een directe uitsluiting van transvrouwen

Het gevolg van deze eis is ondubbelzinnig: elke transvrouw, die als genetische man geboren is en dus een Y-chromosoom met SRY-gen heeft, wordt uitgesloten van de vrouwenonderdelen op de Spelen van 2028, ongeacht de duur of intensiteit van eerdere hormoonbehandeling. Waar het testosteroncriterium uit de periode 2015-2023 nog ruimte liet voor deelname na een periode van hormoonsuppressie, sluit een chromosomale test die mogelijkheid volledig af. Ook een deel van de intersekse atletes met een XY-genotype, onder wie eerdere olympische deelneemsters met een DSD-conditie, valt buiten de vrouwencategorie. Op de Spelen van Parijs in 2024 kwamen overigens geen transvrouwen uit, maar de nieuwe regel treft nu voor het eerst expliciet en op voorhand deze groep, in plaats van de kwalificatie per geval en per sportbond te laten verlopen.

Het vervolg op de koerswijziging van 2025

Dit besluit staat niet op zichzelf. Vorig jaar liet het IOC onder de nieuwe voorzitter Kirsty Coventry al weten de bescherming van de vrouwencategorie tot leidend beginsel te maken, in de plaats van het inclusieve Framework uit 2021. Dat artikel over de IOC-koerswijziging van 2025 beschreef hoe een werkgroep van wetenschappers en bondsvertegenwoordigers moest uitzoeken welk criterium de norm zou worden: het niet doormaken van een mannelijke puberteit, zoals de zwembond al hanteerde, of een directe test op geslachtschromosomen, zoals de bokssport in 2025 al had ingevoerd. Met de SRY-test kiest het IOC nu voor de tweede, strengste variant, en legt het comite die keuze ook op aan sporten die zelf nog geen sluitend eigen beleid hadden.

Kritiek en de politieke context

De maatregel ligt onder vuur van wetenschappers en mensenrechtenorganisaties. Sportsociologe Agnes Elling wees erop dat een XY-chromosomenpatroon niet automatisch gelijkstaat aan man-zijn, en dat de tweedeling tussen twee strikt gescheiden seksen wetenschappelijk minder hard is dan de test veronderstelt. Ook wordt gewezen op eerdere zaken zoals die van Caster Semenya, die weigerde testosteronverlagende medicatie te nemen toen World Athletics dat als voorwaarde stelde: een chromosomale test laat die atletes nog minder ruimte om te kwalificeren. Politiek gezien komt het besluit er ook na druk vanuit de Verenigde Staten, waar de regering in februari 2025 een uitvoeringsbesluit uitvaardigde dat de deelname van transvrouwen aan vrouwensport moest tegengaan. Met Los Angeles als gastheer van de Spelen van 2028 wilde het IOC voorkomen dat de kwalificatieregels via de Amerikaanse politiek zouden worden afgedwongen, en koos het comite ervoor zelf een sluitend, wereldwijd geldend criterium vast te stellen.

Wat nog niet bekend is

Onduidelijk blijft vooralsnog hoe groot de praktische impact is: het IOC heeft geen cijfers gepubliceerd over hoeveel atletes de test niet zouden doorstaan, en voor Los Angeles 2028 moeten internationale bonden hun eigen kwalificatiereglementen nog aanpassen aan de nieuwe olympische norm. Ook is nog niet vastgelegd hoe de test praktisch wordt afgenomen en verwerkt, en welke waarborgen er komen voor de privacy van atletes. Voor de sportbonden die al een gesloten vrouwencategorie op basis van puberteit hanteerden, zoals World Aquatics en World Athletics, betekent de SRY-test een aanscherping; voor bonden die nog op het inclusieve kader van 2021 leunden, is dit besluit het olympische duwtje dat een eigen definitieve keuze afdwingt.