San Jose State volleybal 2024: forfaits, een rechtszaak en een team dat uiteenviel

Het volleybalseizoen 2024 van San Jose State University werd de meest zichtbare botsing tot dan toe over transgender deelname in de Amerikaanse universiteitssport. Tegenstanders weigerden te spelen, speelsters van het eigen team stapten naar de rechter, een assistent-coach werd op non-actief gesteld en de conferencefinale werd gespeeld terwijl er nog geprocedeerd werd. Deze reconstructie zet op een rij wat er feitelijk gebeurde bij San Jose State en het volleybal, welke besluiten er zijn genomen en welke vragen juridisch nog altijd openstaan.

Hoe het seizoen 2024 verliep

San Jose State speelt in de Mountain West Conference, een competitie van elf universiteiten in het westen van de Verenigde Staten. In de loop van het najaar van 2024 raakte bekend dat er volgens Amerikaanse media een transgender speelster in de selectie stond. De universiteit bevestigde dat niet en beriep zich op de privacy van studenten. De naam van de speelster, Blaire Fleming, circuleerde niettemin in de landelijke berichtgeving en dook op in rechtbankstukken. De ploeg speelde het hele seizoen onder het reglement dat de NCAA op dat moment hanteerde.

Wat daarna volgde, was ongebruikelijk in de Amerikaanse competitiesport: tegenstanders begonnen wedstrijden af te zeggen. Onder meer Boise State, Wyoming, Utah State en Nevada lieten hun duels tegen San Jose State schieten. Sommige scholen deden dat zonder toelichting, andere verwezen naar eerlijkheid en naar de veiligheid van hun eigen speelsters. Boycots van dit type waren tot dan toe vrijwel onbekend in de universitaire competitie, waar niet spelen normaal gesproken sportieve en financiele sancties oplevert.

Wat de forfaits deden met de ranglijst

Het reglement van de conference liet weinig ruimte: wie niet komt opdagen, verliest reglementair. San Jose State kreeg de punten toegewezen, de weigerende ploegen kregen een nederlaag genoteerd. Daardoor ontstond de merkwaardige situatie dat het protest de positie van San Jose State op de ranglijst juist versterkte. De ploeg plaatste zich hoog voor het conferencetoernooi, mede dankzij wedstrijden die nooit gespeeld waren.

Dat effect voedde het ongenoegen bij de weigeraars, die vonden dat zij zowel sportief als bestuurlijk werden gestraft voor een principiele keuze. De conference hield vast aan haar reglement en wees erop dat een competitie zonder harde forfaitregels onbestuurbaar wordt. Beide standpunten zijn verdedigbaar, en de patstelling laat zien hoe slecht bestaande competitiereglementen zijn toegerust op een conflict over de samenstelling van een categorie.

Het NCAA-beleid dat destijds gold

Het is belangrijk om te benadrukken dat San Jose State in 2024 binnen de regels handelde. De NCAA hanteerde toen een sportspecifiek model waarin de normen van de betreffende internationale of nationale bond leidend waren, met testosteronwaarden als criterium. Van uitsluiting op grond van doorgemaakte puberteit was in dat reglement geen sprake. Hoe dat model in elkaar zat en waarom het uiteindelijk sneuvelde, staat beschreven in het artikel over het transgenderbeleid van de NCAA.

De universiteit wees daar in haar verklaringen ook nadrukkelijk op: zij voerde het geldende reglement uit en had geen bevoegdheid om een student op eigen houtje uit te sluiten. Dat argument raakt de kern van veel casussen in dit dossier. Individuele clubs, scholen en universiteiten hebben zelden speelruimte; de norm wordt hogerop vastgesteld, terwijl het conflict beneden in de sporthal wordt uitgevochten.

Speelsters stappen naar de rechter

In november 2024 spanden speelsters uit de conference een kort geding aan. Onder de eisers bevond zich aanvoerster Brooke Slusser van San Jose State zelf, wat de zaak uitzonderlijk maakte: een speelster procedeerde tegen de deelname van haar eigen teamgenote. Slusser had zich eerder in 2024 al aangesloten bij een bredere zaak tegen de NCAA, aangespannen door onder anderen de zwemster wier eigen verhaal is beschreven in het artikel over Riley Gaines en het NCAA-zwemmen.

De eis was tweeledig. De speelsters vroegen de rechter om de betrokken speelster van het conferencetoernooi te weren en om de reglementaire nederlagen van de boycottende scholen te schrappen. Zij voerden aan dat het beleid van de conference in strijd was met Title IX en met hun recht op gelijke sportkansen. De Mountain West en de universiteit betwistten dat en wezen erop dat het geldende NCAA-reglement werd nageleefd.

Wat de rechter wel en niet besliste

Kort voor het toernooi wees de federale rechter in Colorado het verzoek af. De kern van die beslissing was procedureel van aard: er was onvoldoende grond voor een ingrijpende ordemaatregel op zo korte termijn, terwijl de eisers wisten dat het beleid al langer gold. Het hof van beroep zag evenmin aanleiding om in te grijpen. Het toernooi ging door, San Jose State haalde de finale en verloor die van Colorado State.

Ook hier geldt het onderscheid dat in dit dossier voortdurend vervaagt: een afgewezen kort geding is geen inhoudelijk oordeel. De rechter heeft niet vastgesteld dat het beleid van de conference rechtmatig was, alleen dat er geen reden was om vlak voor een toernooi in te grijpen. De onderliggende procedures liepen daarna door, en over de hoofdvraag is nog geen einduitspraak gedaan.

Het conflict binnen het team zelf

Wat deze casus onderscheidt van eerdere zaken, is dat de breuk dwars door de kleedkamer liep. Assistent-coach Melissa Batie-Smoose werd in november 2024 op non-actief gesteld nadat zij een klacht had ingediend en publiekelijk zorgen had geuit. Hoofdcoach Todd Kress verdedigde juist de eenheid van zijn ploeg en het recht van alle speelsters om te spelen. Speelsters die zich niet uitspraken, kwamen tussen twee vuren te liggen; een deel van het team wilde vooral volleyballen.

Die interne verdeeldheid maakt duidelijk waarom bestuurders dit soort conflicten zo moeilijk kunnen oplossen met een reglement alleen. Naast de sportieve vraag speelden vertrouwelijkheid, kleedkamerindeling en de omgang met de pers. Waarom de accommodatiekant vrijwel altijd meekomt in dit debat, is uitgewerkt in het artikel over kleedkamers en privacy in de vrouwensport; de bredere maatschappelijke kant daarvan wordt behandeld op de site over single-sex ruimtes.

Waarom veiligheid juist bij volleybal terugkeert

Volleybal is geen contactsport, maar wel een sport waarin bal- en aanvalssnelheid direct doorwerken op de speelster aan de andere kant van het net. Bij de smash gaat het om een combinatie van spronghoogte, armsnelheid en kracht; precies de eigenschappen waarin het gemeten verschil tussen mannen en vrouwen het grootst is. Wat onderzoek daarover laat zien, staat in het artikel over springkracht en explosiviteit.

Dat verklaart waarom het veiligheidsargument in dit dossier niet beperkt blijft tot rugby en vechtsport, zoals uiteengezet in het artikel over veiligheid in contactsport. Tegelijk hoort daarbij de nuchtere kanttekening dat er in het geval van San Jose State geen vastgesteld letselincident aan de rechtszaak ten grondslag lag. Het argument werd vooraf gevoerd, op grond van risico, niet achteraf op grond van schade.

Wat er na het seizoen veranderde

In februari 2025 wijzigde de NCAA haar reglement ingrijpend en behield de vrouwencategorie voor aan studenten die bij de geboorte als vrouw zijn geregistreerd. Daarmee verdween de basis onder de situatie die het seizoen 2024 had bepaald. Het besluit volgde kort op een presidentieel besluit over de vrouwensport en op een periode waarin het Amerikaanse ministerie van Onderwijs actief onderzoek deed naar universiteiten en federaties.

De juridische nasleep verdween daarmee niet. De vorderingen over reglementaire nederlagen, schade en de rechtmatigheid van het gevoerde beleid bleven in behandeling, ook nadat de regel zelf was veranderd. Wie meer casussen wil vergelijken waarin sportbeleid en rechtspraak elkaar kruisen, vindt die gebundeld op de hub met casussen uit de praktijk.

Wat deze casus laat zien

De zaak San Jose State is minder een verhaal over een enkele wedstrijd dan over wat er gebeurt als een reglement het draagvlak verliest. Zodra tegenstanders liever een nederlaag incasseren dan te spelen, is de competitie feitelijk al gestrand, ongeacht wat de ranglijst zegt. Dat is een bestuurlijk signaal dat zwaarder weegt dan welke individuele uitslag ook.

Tegelijk verdient de andere kant vermelding. Een studente die onder de geldende regels was toegelaten, werd het middelpunt van een landelijke controverse zonder dat zij het reglement had geschreven. Ook dat is een gevolg van beleid dat de vraag te lang bij de laagste schakel liet liggen. Een bond die geen heldere grens trekt, verschuift de last naar spelers, coaches en scheidsrechters, en dat is precies wat in het najaar van 2024 in de sporthal zichtbaar werd.