World Athletics en de DSD-regels: waarom de grens naar 2,5 nmol per liter ging

De DSD-regels van World Athletics zijn sinds maart 2023 de strengste toelatingsvoorwaarden die de internationale sport kent voor de vrouwencategorie. De atletiekbond verlaagde toen de toegestane testosteronwaarde naar 2,5 nmol per liter, verlengde de vereiste periode naar 24 maanden en trok de regels door naar alle onderdelen, van de 100 meter tot de marathon. Tegelijk sloot de bond transvrouwen die een mannelijke puberteit hebben doorgemaakt volledig uit van internationale wedstrijden in de vrouwencategorie. Wie wil begrijpen waarom sportbonden de afgelopen jaren van hormoongrenzen naar biologische criteria zijn opgeschoven, kan het beste bij deze regels beginnen.

Wat DSD-regels precies regelen

DSD staat voor differences of sex development, in het Nederlands meestal vertaald als verschillen in geslachtsontwikkeling. Het gaat om een verzameling zeldzame aangeboren aandoeningen waarbij chromosomen, gonaden en uiterlijke geslachtskenmerken niet op de gebruikelijke manier bij elkaar passen. In de sportcontext gaat het vrijwel altijd om een specifieke groep: atletes met een 46,XY-karyotype en testes die testosteron produceren in de mannelijke referentiewaarden, meestal bij een aandoening als 5-alfa-reductasedeficiëntie. Zij zijn bij de geboorte als meisje geregistreerd en opgegroeid, en identificeren zich als vrouw.

Dat maakt de DSD-discussie fundamenteel anders dan de discussie over transgender deelname, ook al lopen ze in het publieke debat vaak door elkaar. Een atlete met een DSD heeft geen transitie doorgemaakt en heeft geen enkele intentie gehad om in een andere categorie uit te komen. Wat de twee groepen in reglementaire zin verbindt, is de vraag die World Athletics probeert te beantwoorden: welk lichaam hoort in de beschermde vrouwencategorie thuis, en op grond waarvan bepaal je dat. Wie die achtergrond wil, vindt die in het artikel over Caster Semenya en de DSD-kwestie.

Van 10 naar 5 nmol: de weg naar 2018

De eerste reglementen dateren van 2011, toen de toenmalige IAAF na de ophef rond de wereldtitel van Semenya in 2009 regels opstelde voor hyperandrogenisme. De grens lag toen op 10 nmol per liter, ongeveer de onderkant van het mannelijke bereik. Die regels sneuvelden in 2015 bij het Hof van Arbitrage voor Sport in de zaak van de Indiase sprintster Dutee Chand: het hof schortte ze op omdat de bond onvoldoende had aangetoond dat een hoog testosterongehalte daadwerkelijk een meetbaar prestatievoordeel oplevert, en gaf de IAAF twee jaar om met bewijs te komen.

Dat bewijs kwam er in 2017, in de vorm van een studie van Stéphane Bermon en Pierre-Yves Garnier in het British Journal of Sports Medicine. Zij analyseerden bloedwaarden van deelneemsters aan twee wereldkampioenschappen en vonden bij vrouwen met de hoogste testosteronwaarden significant betere prestaties op een beperkt aantal onderdelen, met verschillen in de orde van enkele procenten. Op basis daarvan publiceerde de bond in het voorjaar van 2018 nieuwe Eligibility Regulations for the Female Classification: maximaal 5 nmol per liter gedurende ten minste zes maanden, en alleen voor de zogenoemde restricted events, van de 400 meter tot en met de Engelse mijl.

Wat het besluit van maart 2023 veranderde

In maart 2023 kwam de Council van World Athletics in Nairobi bijeen en nam drie besluiten tegelijk. Ten eerste ging de testosterongrens van 5 naar 2,5 nmol per liter. Ten tweede werd de vereiste periode waarin een atlete onder die waarde moet blijven verlengd van zes naar 24 maanden. Ten derde verdween de beperking tot een handvol middellange afstanden: de regels gelden sindsdien voor alle atletiekonderdelen, dus ook voor sprint, springnummers, werpnummers, hordes en de weg.

Voorzitter Sebastian Coe verwoordde de keuze in termen die sindsdien vaak zijn geciteerd: als er een conflict is tussen inclusie en eerlijkheid, kiest de bond voor eerlijkheid in de vrouwencategorie. World Athletics presenteerde het besluit niet als definitief maar als een positie op basis van de kennis van dat moment, met de belofte om te blijven onderzoeken. Voor de betrokken atletes betekende het in de praktijk wel dat de deur op korte termijn dicht ging: wie op dat moment niet al twee jaar onder de nieuwe grens zat, was hoe dan ook niet startgerechtigd.

Waarom 2,5 nmol en waarom 24 maanden

De twee getallen hangen samen met wat er wetenschappelijk bekend is over het verschil tussen mannen en vrouwen. Bij vrouwen ligt de circulerende testosteronwaarde doorgaans onder 2 nmol per liter, bij mannen tussen ongeveer 8 en 30. Tussen die twee bereiken zit vrijwel geen overlap; het is een van de weinige biologische variabelen waarbij de verdelingen van beide geslachten elkaar nauwelijks raken. Een grens van 5 nmol liet daardoor nog steeds een waarde toe die geen enkele vrouw zonder DSD op natuurlijke wijze bereikt. Het overzicht in ons artikel over de testosterongrens in nmol per liter laat zien hoe die getallen zich in de reglementen van verschillende bonden hebben ontwikkeld.

De verlenging naar 24 maanden komt voort uit onderzoek naar wat hormoononderdrukking wel en niet ongedaan maakt. Studies naar spiermassa en spierkracht laten zien dat het verlies in het eerste jaar beperkt is en daarna afvlakt, terwijl skelet, lichaamslengte, hartvolume en longcapaciteit helemaal niet meer veranderen. Twaalf maanden, de termijn uit het oude olympische raamwerk, bleek in de literatuur nergens te onderbouwen. Waar dat vandaan komt, staat uitgelegd in het artikel over de vraag hoe lang hormoontherapie eigenlijk moet duren.

Transvrouwen: geen drempel meer, maar uitsluiting

Het minst besproken maar meest verstrekkende deel van het besluit ging niet over DSD maar over transgender atletes. World Athletics schrapte de hormoonroute voor transvrouwen helemaal. Wie een mannelijke puberteit heeft doorgemaakt, is sinds eind maart 2023 niet toelaatbaar tot de vrouwencategorie op internationale wedstrijden die meetellen voor de wereldranglijst, ongeacht hoe laag het testosterongehalte inmiddels is en hoe lang dat al zo is.

Daarmee koos de atletiekbond dezelfde lijn als World Aquatics een jaar eerder in het zwemmen: het beslissende criterium is niet de actuele hormoonwaarde maar de vraag of het lichaam een mannelijke puberteit heeft doorlopen. Die verschuiving is de kern van vrijwel alle recente beleidswijzigingen in de internationale sport, en de onderbouwing ervan staat in het artikel over de rol van de mannelijke puberteit in het sportvoordeel. Ook de bredere reglementaire context van de bond is beschreven in ons overzicht van de regels van World Athletics.

Wie de regels in de praktijk raken

Het aantal atletes dat door de DSD-regels wordt geraakt is klein, maar het gaat bijna zonder uitzondering om atletes die tot de wereldtop behoren. Dat is precies de reden waarom de discussie zo hevig is: als een aandoening die naar schatting bij enkele op de honderdduizend geboorten voorkomt oververtegenwoordigd is op olympische finales, wijst dat volgens de bond op een prestatie-effect dat niet toevallig kan zijn.

De bekendste betrokkene is Caster Semenya, tweevoudig olympisch kampioene op de 800 meter, die na 2018 haar titel niet kon verdedigen en tevergeefs uitweek naar andere afstanden. De Burundese Francine Niyonsaba en de Keniaanse Margaret Wambui, met haar de andere twee medaillewinnaars van de olympische 800 meter in 2016, kwamen in dezelfde situatie terecht. In 2021 werden de Namibische sprintsters Christine Mboma en Beatrice Masilingi vlak voor de Spelen van Tokio uit de 400 meter gehaald; Mboma stapte over naar de 200 meter en won daar zilver. Na de uitbreiding van 2023 naar alle onderdelen verviel ook die uitwijkmogelijkheid.

De juridische strijd: Lausanne en Straatsburg

De regels zijn tot in drie instanties aangevochten. In mei 2019 wees het Hof van Arbitrage voor Sport het beroep van Semenya af met twee stemmen tegen een. Het hof noemde de regels discriminerend, maar oordeelde dat die discriminatie een noodzakelijk, redelijk en proportioneel middel was om de integriteit van de vrouwencategorie te beschermen. Het Zwitserse federale hooggerechtshof bevestigde die uitspraak in 2020 en toetste daarbij alleen marginaal, zoals bij arbitrage gebruikelijk is.

Daarna verlegde de zaak zich naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg, dat niet oordeelt over World Athletics maar over Zwitserland als staat. In juli 2023 stelde een kamer van het hof Semenya met vier tegen drie stemmen in het gelijk; in juli 2025 oordeelde de Grote Kamer dat haar recht op een eerlijk proces was geschonden omdat de Zwitserse rechter de zaak onvoldoende indringend had getoetst. Wat die uitspraken nadrukkelijk niet deden, is de regels zelf ongeldig verklaren. Ze gelden onverkort. Hoe die wisselwerking tussen sportreglement en rechtsstaat werkt, komt uitgebreider aan bod op transbeleid.nl over wetgeving en genderbeleid.

Van hormoonmeting naar genetische test

In 2025 zette World Athletics nog een stap. De bond besloot tot een eenmalige genetische test op de aanwezigheid van het SRY-gen, af te nemen via een wanguitstrijkje of een druppel bloed, als voorwaarde voor deelname aan de vrouwencategorie. De test werd ingevoerd rond de wereldkampioenschappen in Tokio in september 2025. De redenering is dat een eenmalige, niet-invasieve bepaling van het chromosomale geslacht eenvoudiger, eerlijker en minder ingrijpend is dan het herhaald monitoren van hormoonwaarden bij individuele atletes.

Critici wijzen erop dat sekstesten in de atletiek een beladen geschiedenis hebben, met de vernederende visuele keuringen uit de jaren zestig en de chromosoomtesten die tot in de jaren negentig werden gebruikt en toen juist werden afgeschaft. Voorstanders antwoorden dat een moderne DNA-test niets te maken heeft met die praktijken en dat het alternatief, jarenlange medicatie om onder een kunstmatige drempel te blijven, medisch veel ingrijpender is. World Boxing nam in 2025 een vergelijkbaar besluit, wat laat zien dat de genetische route bezig is een standaard te worden.

Waarom deze regels de maatstaf zijn geworden

World Athletics is voor veel andere bonden richtinggevend, om drie redenen. De atletiek meet prestaties in seconden en centimeters, waardoor het geslachtsverschil er nauwkeuriger zichtbaar is dan in vrijwel elke andere tak van sport. De bond heeft bovendien als enige jarenlang eigen onderzoek gefinancierd en gepubliceerd, wat haar reglementen een empirische basis geeft die andere bonden ontberen. En de organisatie heeft de juridische storm doorstaan die andere bonden vreesden, wat het aannemen van vergelijkbare regels elders eenvoudiger heeft gemaakt.

Wat er in de praktijk aan besluitvorming overblijft, is een reeks keuzes die elke bond zelf moet maken: houd je een hormoongrens aan, kijk je naar de puberteit, of stap je over op een biologisch criterium. Wie die keuzes naast elkaar wil zien, vindt op de hub beleid en regels het complete overzicht van de reglementen van de grote internationale bonden en de richting waarin die zich sinds 2020 bewegen.